Juweel orchideeën

Wat is een juweelorchidee?

Juweelorchidee is geen afzonderlijk botanisch geslacht. Het is een verzamelnaam voor verschillende orchideeëngeslachten waarvan het blad een belangrijker sierkenmerk vormt dan bij de meeste andere orchideeën.

Veel juweelorchideeën groeien met kruipende stengels of wortelstokken over de bosbodem. Ze groeien dus anders dan de epifytische Phalaenopsis, Vanda of Cattleya die met hun wortels op bomen voorkomen. Juweelorchideeën worden meestal in een lage pot met een fijn, vochtvasthoudend maar luchtig terrestrisch substraat gehouden.

Tot de bekendste geslachten behoren:

• 
  Ludisia;
  
• 
  Macodes;
  
• 
  Anoectochilus;
  
• 
  Goodyera;
  
• 
  Dossinia;
  
• 
  Cystorchis;
  
• 
  Aspidogyne.
  

Deze planten worden vaak als één groep verkocht, maar verschillen onderling aanzienlijk in temperatuurbehoefte, tolerantie voor droge lucht en moeilijkheidsgraad.

Metallic nerven, bladtekening of variegatie?

Niet iedere opvallende bladtekening is variegatie. Bij veel juweelorchideeën behoren de contrasterende nerven en glinsterende lijnen tot het normale uiterlijk van de soort.

Macodes petola staat bijvoorbeeld bekend om een fijn vertakt netwerk van lichtgekleurde nerven. Dossinia marmorata heeft vaak bredere, contrasterende lijnen op een donker en fluweelachtig blad. Anoectochilus-soorten kunnen nerven hebben die uiteenlopen van goud en koper tot roze of rood.

Bij een echte variegata is een gedeelte van het bladweefsel anders gekleurd doordat daar minder of geen chlorofyl aanwezig is. Dat kan zichtbaar zijn als crème, wit, geel of lichter groen. Een Goodyera met zilverkleurige nerven is dus niet automatisch variegata; bij namen als Inner Variegated, Outer Variegated of albolineatus variegata is sprake van een aanvullende afwijkende bladkleur.

Controleer bij aankoop daarom de productnaam en foto. De natuurlijke bladtekening, een geselecteerde cultivar en echte variegatie zijn drie verschillende eigenschappen.

Welke juweelorchidee is geschikt voor beginners?

Niet iedere juweelorchidee is even gevoelig. Vooral Ludisia discolor is geschikt als eerste juweelorchidee. Ludisia is aanpasbaarder aan normale omstandigheden in huis dan veel Macodes- en Dossinia-soorten en wordt door de American Orchid Society omschreven als de gemakkelijkste van de zogenoemde jewel orchids. De plant groeit warm, verlangt regelmatige watergift en kan in een vochtvasthoudend terrestrisch mengsel worden gehouden.

Een groter of goed geworteld exemplaar is meestal vergevingsgezinder dan een zeer kleine plant. Ludisia discolor, Ludisia discolor var. alba en cultivars zoals ‘Green Sandstone’ combineren een opvallend blad met een relatief toegankelijke groeiwijze.

Voor iemand die al ervaring heeft met terrariumplanten of vochtminnende orchideeën, kunnen grotere Anoectochilus-hybriden en gevestigde Goodyera-planten een volgende stap zijn.

Macodes, Dossinia, Cystorchis, kleine zaailingen en planten uit een flask vragen doorgaans meer controle over vocht, temperatuur en luchtbeweging. De kleinste of kostbaarste plant is dus niet automatisch de beste plant om mee te beginnen.

Ludisia: de toegankelijkste juweelorchidee

Ludisia vormt kruipende, vlezige stengels die bij contact met het substraat opnieuw kunnen wortelen. De bladeren zijn meestal fluweelachtig en donker van kleur, met contrasterende nerven.

Deze planten kunnen na verloop van tijd uitgroeien tot een brede, volle groep. Een product met de aanduiding Big Plant bestaat uit een groter, ouder of voller exemplaar dan de gebruikelijke handelsmaat. Dat betekent niet dat Ludisia uiteindelijk een enorme kamerplant wordt, maar wel dat u sneller een volwassen en rijker ogende plant ontvangt.

Ludisia verlangt geen permanent afgesloten terrarium en kan bij normale warme kamertemperaturen worden gehouden. De plant mag niet langdurig uitdrogen, maar het substraat hoeft evenmin voortdurend drijfnat te blijven. Een rijke terrestrische mix met vochtvasthoudende bestanddelen is geschikter dan het grove barkmengsel waarin veel epifytische orchideeën staan.

Macodes: fijne nerven en een stabiel klimaat

Macodes wordt verzameld vanwege de bijzonder fijne en vaak sterk reflecterende bladnerven. Bij Macodes petola lijken de lijnen onder schuin licht bijna als kleine bliksemschichten over het blad te lopen. Ook soorten zoals Macodes limii en Macodes sanderiana hebben ieder een herkenbaar patroon en eigen bladkleur.

Macodes is minder tolerant voor sterke schommelingen dan Ludisia. De planten groeien het beste bij gematigde temperaturen, laag tot gemiddeld licht en een substraat dat gelijkmatig licht vochtig blijft. Langdurige droogte, koude tocht en plotselinge veranderingen in het kweekklimaat kunnen snel zichtbaar worden aan het blad en de groei.

Een terrarium of vitrinekast kan daarom geschikt zijn, maar alleen wanneer temperatuur en luchtbeweging stabiel blijven. Een permanent natte bodem in een volledig afgesloten bak is geen vervanging voor een goed gereguleerd klimaat.

Anoectochilus: kleur, nervatuur en bijzondere selecties

Anoectochilus is een gevarieerd geslacht met soorten en selecties die uiteenlopen van helder groene bladeren tot bijna zwarte bladeren met koperkleurige, roze of gouden nerven.

Binnen het assortiment komen onder andere Anoectochilus formosanus, Anoectochilus roxburghii, Anoectochilus reinwardtii en hybriden tussen verschillende soorten voor. Selectienamen zoals ‘Red’, ‘Red Dragon’ en ‘Distinction’ verwijzen naar een specifieke bladkleur of tekening binnen het aangeboden materiaal.

Anoectochilus groeit meestal warm, bij relatief weinig licht en een gelijkmatig vochtige wortelzone. De planten profiteren van een hogere luchtvochtigheid en stabiele omstandigheden, waardoor zij goed in een terrarium of plantenkast kunnen passen. Temperatuurextremen en tocht worden minder goed verdragen.

Een grotere plant of een pot met meerdere planten geeft sneller een volle presentatie. Een kleine zaailing is goedkoper, maar heeft minder reserves en vraagt nauwkeuriger waterbeheer.

Goodyera: niet iedere soort verlangt dezelfde temperatuur

Goodyera is veel breder verspreid dan de meeste andere geslachten binnen deze collectie. Het geslacht komt niet alleen in tropisch Azië voor, maar ook in gematigde delen van Europa, Noord-Amerika en andere regio’s. De verzorging kan daardoor niet voor iedere Goodyera gelijk worden gemaakt.

De tropische en subtropische soorten die als juweelorchidee worden aangeboden, zoals Goodyera schlechtendaliana, Goodyera pusilla, Goodyera micholitziana en Goodyera hispida, worden doorgaans bij laag tot gemiddeld licht en een gelijkmatig vochtige wortelzone gehouden.

Veel Goodyera’s groeien liever gematigd tot koel-gematigd dan uitgesproken heet. Goodyera schlechtendaliana komt bijvoorbeeld van Tibet en Japan tot Sumatra voor en groeit van nature in een subtropisch klimaat.

Plaats een Goodyera daarom niet automatisch in het warmste deel van een tropisch terrarium. Kijk bij iedere soort naar de specifieke herkomst en temperatuurbehoefte. De American Orchid Society adviseert voor het geslacht gemiddeld tot laag licht, regelmatige watergift en meestal gematigde tot koel-gematigde omstandigheden tijdens de groei.

Dossinia en Cystorchis voor de gespecialiseerde verzamelaar

Dossinia marmorata is afkomstig uit Borneo en wordt verzameld vanwege het brede, fluweelachtige blad met sterk contrasterende nerven. Het is de enige geaccepteerde soort binnen het geslacht Dossinia.

Dossinia groeit warm, bij laag licht en een hoge luchtvochtigheid. Het fijne wortelstelsel mag niet langdurig uitdrogen. Een fijne terrestrische mix of levend sphagnum kan geschikt zijn, mits er voldoende lucht rond de wortels blijft en het substraat niet zuur of verstikt raakt.

Cystorchis stenoglossa en selecties zoals ‘Batik’ hebben een ander bladbeeld, met een patroon dat eerder gemarmerd of geschilderd kan lijken. Cystorchis verlangt eveneens warmte, weinig tot gemiddeld licht en een regelmatig vochtige wortelzone. De plant moet niet volledig uitdrogen.

Deze geslachten zijn vooral interessant voor verzamelaars die het klimaat in een vitrinekast, kas of terrarium actief kunnen controleren.

Welk substraat is geschikt?

Er bestaat geen verplicht universeel substraat voor alle juweelorchideeën. De oude aanbeveling om iedere soort uitsluitend in sphagnum te zetten is te beperkt.

Een geschikt mengsel moet:

• 
  fijn genoeg zijn voor de relatief fijne wortels;
  
• 
  vocht enige tijd vasthouden;
  
• 
  voldoende lucht in de wortelzone houden;
  
• 
  niet snel dichtslaan of zuur worden;
  
• 
  passen bij de watergeefroutine en luchtvochtigheid van de kweker.
  

Afhankelijk van de soort en kweekomgeving kan een mengsel bestaan uit fijne orchideeënbast, sphagnum, kokosvezel, perliet en een geschikte organische component. Ludisia verdraagt een rijkere terrestrische mix, terwijl Dossinia ook in een fijne mix of levend sphagnum kan worden gehouden. Macodes wordt eveneens in een terrestrisch mengsel gekweekt dat licht vochtig blijft.

Sphagnum kan dus goed functioneren, maar alleen wanneer het luchtig blijft en de watergift erop is afgestemd. Oud, verdicht sphagnum dat voortdurend verzadigd is, kan de wortelconditie juist verslechteren.

Water geven zonder de wortels te verstikken

De meeste tropische juweelorchideeën groeien liever gelijkmatig licht vochtig dan volledig droog. Dat betekent echter niet dat de pot continu in water moet staan.

Geef opnieuw water wanneer het substraat aan de bovenzijde begint op te drogen, terwijl dieper in de pot nog een lichte vochtigheid aanwezig is. Hoe snel dat moment wordt bereikt, hangt af van de potmaat, het substraat, de temperatuur en de luchtvochtigheid.

Een kleine plant in een pot van 5,5 centimeter droogt aanzienlijk sneller uit dan een Big Plant in een vollere pot. Controleer jonge planten daarom vaker, maar geef niet automatisch iedere dag water.

Vernevelen kan de lucht rondom de plant tijdelijk vochtiger maken, maar vervangt geen gerichte watergift aan de wortels. Voortdurend nat blad in stilstaande lucht kan bovendien problemen veroorzaken.

Regenwater of osmosewater kan nuttig zijn wanneer het leidingwater veel zouten bevat. Het is echter niet nodig om iedere Ludisia uitsluitend met osmosewater te kweken. De gevoeligheid verschilt per soort, substraat en lokale waterkwaliteit.

Hoeveel luchtvochtigheid is nodig?

Een vaste ondergrens van 70% voor alle juweelorchideeën is niet correct.

Ludisia kan zich vaak aanpassen aan een normale woonruimte zonder dat permanent een zeer hoge luchtvochtigheid wordt gehandhaafd. Macodes, Anoectochilus, Dossinia en Cystorchis reageren doorgaans beter op een stabieler vochtig klimaat en zijn daardoor geschikter voor een vitrinekast of terrarium.

Hoe hoger de luchtvochtigheid, hoe belangrijker luchtbeweging en correcte watergift worden. Een hoge luchtvochtigheid vertraagt de verdamping uit het substraat. Wie in een gesloten vitrinekast even vaak water blijft geven als op een open vensterbank, kan de wortels daardoor te lang nat houden.

Let niet uitsluitend op het percentage van een hygrometer. De combinatie van wortelconditie, droogtijd, temperatuur en luchtbeweging bepaalt of de omstandigheden werkelijk geschikt zijn.

Zijn juweelorchideeën geschikt voor een terrarium?

Veel juweelorchideeën passen door hun compacte groei en behoefte aan een gelijkmatig klimaat goed in een terrarium. Macodes en Anoectochilus worden ook door de American Orchid Society expliciet als geschikte terrariumplanten beschreven.

Een volledig afgesloten stolp of ecosysteem is echter niet automatisch geschikt. In een kleine gesloten ruimte kunnen warmte, condens en stilstaande lucht zich snel ophopen.

Controleer daarom:

• 
  of de gekozen soort warm of juist gematigd groeit;
  
• 
  hoeveel ruimte de kruipende stengels uiteindelijk innemen;
  
• 
  hoe snel de bodem droogt;
  
• 
  of er verse lucht of zachte luchtbeweging aanwezig is;
  
• 
  of de bladeren niet permanent tegen nat glas of mos liggen.
  

Ludisia kan op termijn vrij breed uitgroeien en daardoor een klein terrarium snel vullen. Dossinia en Macodes blijven compacter, maar vragen vaak een stabieler klimaat.

Bloemen van een juweelorchidee

De bloemen zijn kleiner en minder kleurrijk dan bij veel Cattleya’s, Vanda’s of Phalaenopsis, maar ze zijn niet zonder botanische waarde.

Ludisia vormt rechtopstaande bloemtakken met kleine witte bloemen. De bloemen openen na elkaar, waardoor de volledige bloeiperiode langer duurt dan die van één afzonderlijke bloem.

Anoectochilus, Goodyera en Macodes kunnen eveneens fijne bloemtrossen vormen. Bij een gezonde volwassen plant is er geen reden om een bloemtak standaard te verwijderen. Bij een zeer kleine, verzwakte of pas geacclimatiseerde plant kan ervoor worden gekozen de energie eerst naar wortels en nieuwe groei te laten gaan.

Wie een juweelorchidee koopt, kiest dus in de eerste plaats voor het blad, maar ontvangt nog steeds een echte orchidee die onder geschikte omstandigheden kan bloeien.

Wat betekenen Big Plant, meerdere planten en flask?

Binnen deze collectie worden verschillende productvormen aangeboden.

Big Plant betekent dat het aangeboden exemplaar groter, ouder of voller is dan de gebruikelijke maat. Het betekent niet dat de soort uiteindelijk uitzonderlijk groot wordt.

Bij producten met bijvoorbeeld drie planten per pot ontvangt u meerdere planten samen. Dit geeft direct een voller uiterlijk en kan aantrekkelijk zijn wanneer de plant als blikvanger in een terrarium of vitrinekast wordt gebruikt.

Een mix bevat verschillende juweelorchideeën die door ons worden samengesteld. De exacte combinatie kan afhankelijk zijn van de beschikbare partij.

Een flask bevat zeer jonge planten uit steriele kweek. Deze planten moeten na het openen geleidelijk worden geacclimatiseerd aan normale lucht, substraat en luchtvochtigheid. Een flask is daarom bedoeld voor ervaren kwekers en niet als eenvoudige kamerplant.

Let ook op het plantstadium. Een zaailing heeft minder wortels en reserves dan een halfwas of volwassen plant en vraagt doorgaans meer tijd voordat een vol exemplaar ontstaat.

Juweelorchideeën kopen

Ons assortiment bestaat uit toegankelijke Ludisia’s, klassieke Macodes, sterk getekende Anoectochilus, bijzondere Goodyera-selecties en specialistische Dossinia- en Cystorchis-soorten. Het aanbod wisselt regelmatig doordat sommige cultivars en variegata-selecties slechts in beperkte aantallen beschikbaar zijn. De collectie is momenteel te filteren op geslacht, potmaat, plantstadium, bloeistatus en variegatie.

Kies niet uitsluitend op basis van het opvallendste blad. Kijk ook naar:

• 
  de temperatuur in uw kweekruimte;
  
• 
  normale luchtvochtigheid;
  
• 
  beschikbare verlichting;
  
• 
  ervaring met fijnwortelige terrestrische orchideeën;
  
• 
  de aangeboden plantmaat;
  
• 
  de mogelijkheid om een stabiel vochtig maar luchtig wortelmilieu te bieden.
  

Voor een eerste juweelorchidee is een goed gewortelde Ludisia meestal de veiligste keuze. Voor een gecontroleerde vitrinekast kunnen Macodes, Anoectochilus en Goodyera interessant zijn. Dossinia, Cystorchis, kleine zaailingen en flasks passen beter bij verzamelaars die het klimaat en de watergift nauwkeurig kunnen sturen.

Claessen Orchids & Plants werkt sinds 2005 met bijzondere orchideeën. De planten worden voor vertrek gecontroleerd en zorgvuldig verpakt. Bekijk het actuele assortiment en kies een juweelorchidee die niet alleen visueel opvalt, maar ook past bij uw beschikbare kweekomstandigheden.