Paphiopedilum Memoria Rex VanDelden is een opvallende verzamelaarshybride waarin de brede, gestreepte bloemen van Paphiopedilum Lady Isabel samenkomen met de goudgele kleur en het gemarmerde blad van Paphiopedilum armeniacum. Het resultaat is een relatief compacte venusschoen met grote geelgroene tot goudgele bloemen, fijne mahoniebruine lengtestrepen en een volle, lichtgele schoenvormige lip.
Juist de combinatie van een Parvisepalum-soort met twee beroemde multiflorale Paphiopedilums maakt deze kruising botanisch en visueel interessant. Bovendien kan een volwassen plant meerdere bloemen per steel ontwikkelen, terwijl het blad ook buiten de bloeiperiode decoratieve waarde houdt.
Naam en oudercombinatie
De oudercombinatie Paphiopedilum Lady Isabel × Paphiopedilum armeniacum is sinds 2001 officieel geregistreerd als Paphiopedilum Memoria Rex VanDelden. Dat is daarom de correcte grexnaam voor deze plant.
Lady Isabel is zelf een historische primaire hybride tussen Paphiopedilum rothschildianum en Paphiopedilum stonei, geregistreerd in 1897. Memoria Rex VanDelden bestaat genetisch daardoor voor 50% uit Paphiopedilum armeniacum, voor 25% uit Paphiopedilum rothschildianum en voor 25% uit Paphiopedilum stonei.
‘Green Valley’ is de cloonnaam van de gebruikte armeniacum-ouder. Deze naam beschrijft dus niet de uiteindelijke zaailing, maar geeft aan welke specifieke ouderplant bij deze remake van de grex is gebruikt.
Oorsprong
Paphiopedilum Memoria Rex VanDelden komt als hybride niet in de natuur voor. Toch is de natuurlijke achtergrond van de drie soorten belangrijk om de groeiwijze en verzorging te begrijpen.
Paphiopedilum armeniacum komt uit Yunnan in Zuidwest-China, waar de soort in humusrijke spleten van kalksteenhellingen groeit. De wortels verspreiden zich ondiep en horizontaal door een dunne laag organisch materiaal. Bovendien maakt deze soort vaak stolonen waarmee nieuwe groeipunten op enige afstand van de moederplant ontstaan.
Paphiopedilum rothschildianum en Paphiopedilum stonei zijn afkomstig uit Borneo. Beide soorten behoren tot de multiflorale Paphiopedilums en dragen hun bloemen op stevige, rechtopstaande stelen. Lady Isabel geeft deze kruising daardoor meer bloemgrootte, donkere belijning en het vermogen om bij volwassen planten meerdere bloemen per steel te maken.
Kenmerken
De plant vormt waaiervormige rozetten van stevige bladeren. Door de invloed van Paphiopedilum armeniacum kan het blad een lichte tot duidelijke marmertekening laten zien. De intensiteit daarvan verschilt per plant en wordt vaak beter zichtbaar wanneer nieuwe bladeren onder goed gefilterd licht uitgroeien.
Hoewel Memoria Rex VanDelden doorgaans compacter blijft dan Lady Isabel, kan een goed ontwikkelde plant uiteindelijk breder worden doordat zij nieuwe scheuten naast of op enige afstand van de oude rozet maakt. Een groeipunt dat bij de rand van de pot verschijnt, is daarom niet direct een teken dat de plant verkeerd groeit. Het kan een erfelijke stoloonachtige groeiwijze zijn.
Iedere volwassen rozet bloeit één keer. Daarna blijft de oude rozet echter belangrijk voor de opslag van water en voedingsstoffen, terwijl vanuit de basis nieuwe scheuten ontstaan. Verwijder oudere rozetten daarom pas wanneer ze volledig zijn afgestorven.
De bloemen kunnen ongeveer 12 tot 16 centimeter breed worden. Bij een eerste bloei verschijnt soms slechts één bloem, terwijl een oudere, sterkere plant twee of drie bloemen per steel kan dragen. De gele kleur wordt bij sommige zaailingen bovendien dieper en warmer naarmate de bloem langer openstaat.
Verzorging
Door de uiteenlopende achtergrond van de ouders vraagt deze hybride om een evenwichtige verzorging. Enerzijds wil de plant tijdens actieve groei gelijkmatig vocht, zoals de multiflorale ouders. Anderzijds profiteert zij van een koelere, iets drogere winterperiode, wat aansluit bij Paphiopedilum armeniacum.
Het doel is daarom niet om de plant een harde rustperiode te geven. Wel mogen watergift en voeding afnemen zodra een groei volwassen is en de winterdagen korter worden.
Licht
Geef Paphiopedilum Memoria Rex VanDelden helder, gefilterd licht. Ongeveer 12.000 tot 20.000 lux is een goed uitgangspunt. Daarmee staat de plant lichter dan veel standaard gemarmerdbladige Paphiopedilums, maar nog altijd beschermd tegen directe middagzon.
Zachte ochtend- of avondzon wordt meestal goed verdragen. Toch kan hete zon achter glas het blad snel geelgroen maken of verbranden. Staat de plant juist te donker, dan worden de bladeren lang en slap en kan de ontwikkeling van een bloemsteel uitblijven.
Een gezonde plant heeft stevige bladeren in een middelgroene kleur. Een subtiele lichtere bladkleur aan het einde van de zomer is niet direct problematisch, zolang er geen scherpe gele of bruine brandplekken ontstaan.
Temperatuur
Deze hybride groeit het beste onder gematigde omstandigheden. Overdag is ongeveer 20 tot 26 °C geschikt, terwijl de temperatuur ’s nachts bij voorkeur daalt naar 14 tot 18 °C.
Tijdens warme zomerdagen kan de temperatuur tijdelijk richting 28 °C oplopen, mits de wortels gelijkmatig vochtig blijven en er voldoende ventilatie aanwezig is. Langdurige hitte zonder nachtelijke afkoeling kan de groei echter vertragen.
In de herfst en winter kan een periode met nachttemperaturen rond 12 tot 15 °C helpen bij de bloemaanleg. Toch hoeft deze hybride niet zo koud te worden gekweekt als sommige hooggelegen armeniacum-populaties in de natuur. Vooral bij lagere temperaturen moet het substraat luchtig blijven en iets verder kunnen opdrogen.
Substraat en teeltwijze
Gebruik een fijn tot middelgrof, luchtig Paphiopedilumsubstraat dat gelijkmatig vocht vasthoudt zonder compact te worden. Een combinatie van fijne orchideeënschors, puimsteen of perliet en een beperkte hoeveelheid los sphagnum of kokosvezel werkt goed.
Omdat alle drie de soorten in de achtergrond van plaatsen met een minerale of kalksteeninvloed komen, kan een kleine hoeveelheid dolomietkalk, gebroken schelp of kalksteengrit aan het mengsel worden toegevoegd. Dit helpt vooral wanneer je uitsluitend regen- of osmosewater gebruikt. Voeg kalk echter spaarzaam toe, want een hoge pH of een ophoping van mineralen kan de wortelgroei eveneens afremmen.
Kies bij voorkeur een pot die iets breder is dan hij diep is. Daardoor krijgen eventuele horizontale scheuten meer ruimte. Tegelijkertijd mag de pot niet onnodig groot zijn, omdat een ruime hoeveelheid nat substraat rond een kleine wortelkluit gemakkelijk zuurstofarm wordt.
De aangeboden planten staan in een pot van 8 centimeter. Dat formaat kan klein lijken voor een volwassen Paphiopedilum, maar Paphiopedilums groeien vaak beter in een relatief compacte pot. De aanduiding volwassen verwijst naar de ontwikkelingsfase en niet naar een groot potvolume of een volledig uitgegroeide meerjarige plant.
Luchtvochtigheid
Een luchtvochtigheid van ongeveer 55 tot 75% is geschikt. Daarmee kan deze hybride in een normale, niet te droge woonruimte worden gehouden, hoewel een kas of goed geventileerde plantenkast stabielere omstandigheden biedt.
Ventilatie blijft belangrijk, vooral rond de basis van de rozetten. Stilstaande, vochtige lucht kan schimmel en rot veroorzaken. Tegelijkertijd mag een ventilator niet voortdurend harde, droge lucht rechtstreeks over de plant blazen, want daardoor kunnen jonge bladeren en wortelpunten uitdrogen.
Vernevel het blad niet dagelijks. Water dat diep tussen de jonge bladeren blijft staan, kan de centrale groeipunt beschadigen.
Water geven
Houd het substraat tijdens actieve groei gelijkmatig licht vochtig. Geef opnieuw water wanneer de bovenste laag begint op te drogen, maar voordat de gehele wortelkluit kurkdroog wordt. Paphiopedilums hebben geen pseudobulben en kunnen daardoor maar beperkt water opslaan.
Laat na iedere gietbeurt al het overtollige water uit de pot lopen. Een permanent natte onderschotel of sierpot veroorzaakt snel wortelproblemen.
In de herfst en winter mag het substraat iets verder opdrogen, vooral wanneer de plant koeler staat en geen nieuwe wortels maakt. Toch is dit geen harde droge rustperiode. Volledig uitgedroogde wortels herstellen bij Paphiopedilum maar langzaam.
Gebruik bij voorkeur regenwater, osmosewater of ander relatief zacht water. Wanneer je uitsluitend zeer mineraalarm water gebruikt, moet via voeding of een kleine hoeveelheid kalkhoudend materiaal ook calcium en magnesium beschikbaar blijven.
Voeding
Geef tijdens actieve blad- en wortelgroei ongeveer eens per twee tot drie gietbeurten een lage dosering orchideeënvoeding. Een kwart tot hooguit de helft van de aanbevolen concentratie is doorgaans voldoende.
Daarbij is regelmatig doorspoelen belangrijk, omdat Paphiopedilumwortels gevoelig zijn voor opgehoopte mestzouten. Spoel het substraat daarom ongeveer eenmaal per maand grondig door met schoon water.
Zodra de groei in de winter duidelijk vertraagt, mag de voeding worden verminderd. Begin opnieuw met regelmatiger bemesten wanneer verse wortelpunten of een nieuwe scheut zichtbaar worden.
Bloei
De bloei kan op verschillende momenten van het jaar verschijnen, maar valt vaak tussen de late winter en de zomer. De exacte periode hangt af van de ontwikkeling van de rozet, het temperatuurverloop en de herkomst van de gebruikte ouderplanten.
Een eerste bloeiende zaailing kan één grote bloem produceren. Naarmate de plant sterker wordt, kunnen twee of drie bloemen aan dezelfde steel ontstaan. De bloemen openen soms niet exact tegelijk, waardoor de totale bloeiperiode langer kan duren.
De voorbeeldbloem heeft een geelgroene tot goudgele basiskleur met talrijke mahoniebruine lengtestrepen. De brede laterale bloemblaadjes tonen duidelijk de invloed van Lady Isabel, terwijl de ronde, lichtgele schoen en warme bloemkleur naar Paphiopedilum armeniacum verwijzen.
Omdat dit een zaailingkruising is, kunnen bloemvorm, aantal bloemen, kleurintensiteit en breedte van de strepen per plant verschillen. De cloonnaam ‘Green Valley’ hoort bij de armeniacum-ouder en betekent daarom niet dat alle nakomelingen onderling identiek zullen bloeien.
Verzorgingsniveau
Het verzorgingsniveau is gemiddeld tot gevorderd. Deze hybride is weliswaar doorgaans sterker dan een zuivere Paphiopedilum armeniacum, maar groeit niet zo ongecompliceerd als een standaard commerciële Paphiopedilumhybride.
Vooral de combinatie van een luchtig kalkhoudend substraat, gelijkmatig vocht en een koelere winter vraagt enige aandacht. Daarnaast kunnen nieuwe scheuten door de invloed van armeniacum bij de potrand of zelfs buiten de bestaande pot verschijnen.
De planten zijn geïmporteerd en kunnen na aankomst eerst energie gebruiken voor wortelherstel. Daarom is het verstandig om niet direct te verpotten. Wacht bij voorkeur totdat nieuwe wortelpunten of een verse scheut laten zien dat de plant weer actief groeit.
Een volwassen, niet-bloeiende plant zal bovendien niet noodzakelijk direct na levering een bloemsteel maken. Eerst moeten de wortels voldoende herstellen en moet een rozet volledig afrijpen.
Voor wie is deze plant geschikt?
Paphiopedilum Memoria Rex VanDelden past vooral bij verzamelaars die de vorm van multiflorale Paphiopedilums waarderen, maar daarbij een compactere plant, gemarmerd blad en een uitgesproken goudgele bloemkleur zoeken. Ook voor liefhebbers van Paphiopedilum armeniacum is deze hybride interessant, omdat zij een deel van de kleur en groeiwijze van die soort combineert met de grotere bloem en potentieel meervoudige bloei van Lady Isabel.
Daarentegen is deze plant minder geschikt voor iemand die een probleemloze vensterbankorchidee met een voorspelbare jaarlijkse bloei zoekt. Hoewel teelt in huis mogelijk is, vraagt de plant om voldoende licht, een merkbare nachtelijke afkoeling en een zorgvuldige watergift.
Gebruikservaring in huis, kas of plantenkast
In huis komt deze Paphiopedilum het beste tot zijn recht bij een helder oost- of westraam in een ruimte die ’s nachts afkoelt. Een permanent warme plaats boven een radiator is minder geschikt. Bovendien moet er voldoende ruimte boven de bladeren zijn voor de rechtopstaande bloemsteel.
Een gematigd warme kas biedt doorgaans de beste omstandigheden. Daar zijn licht, ventilatie, luchtvochtigheid en temperatuurverschillen gemakkelijker in balans te houden.
Ook een ruime plantenkast kan geschikt zijn, zolang de temperatuur niet voortdurend hoog blijft. Juist een iets koelere nacht kan de bloeikans verbeteren. Daarbij moet de plant in haar eigen pot blijven staan, zodat het vochtgehalte van het substraat controleerbaar blijft.
Ondanks de mogelijke stoloonachtige groei is dit geen hangplant. Een scheut die over de potrand groeit, zoekt een nieuwe plaats om te wortelen en hoort daarom naar een bredere pot of een naastgelegen potje te worden geleid.
Extra verzorgingstip
Verschijnt er een nieuwe scheut aan het uiteinde van een horizontale uitloper, knip deze dan niet direct los. Plaats eerst een klein potje met luchtig Paphiopedilumsubstraat onder de jonge groei. Zodra de scheut eigen wortels heeft gevormd en stevig is gevestigd, kan zij eventueel van de moederplant worden gescheiden. Daardoor behoud je de groeikracht en voorkom je dat een waardevolle nieuwe rozet zonder wortels achterblijft.
Korte productomschrijving
Paphiopedilum Memoria Rex VanDelden is de geregistreerde naam voor Lady Isabel × armeniacum ‘Green Valley’. Deze bijzondere verzamelaarshybride combineert gemarmerd blad met grote geelgroene tot goudgele bloemen, mahoniebruine lengtestrepen en een volle lichtgele schoen. Volwassen planten kunnen twee of drie bloemen per steel ontwikkelen, terwijl kleur en bloemvorm per zaailing kunnen variëren.
