Paphiopedilum charlesworthii is een compacte botanische orchidee waarbij de verhouding tussen plant en bloem direct opvalt. Boven de bescheiden rozet verschijnt één relatief grote bloem, gedomineerd door een brede, bijna ronde dorsale sepaal. De roze kleur en donkere nerven geven de bloem een grafisch karakter dat duidelijk afwijkt van veel andere groenbladige Paphiopedilum-soorten.
De toevoeging ‘Compact Type’ verwijst naar een geselecteerd, compact groeiend type binnen de soort. Het is geen afzonderlijke botanische variëteit. Individuele planten kunnen daarom onderling iets verschillen in groeiwijze, kleurintensiteit en de precieze tekening van de bloem.
Oorsprong
Paphiopedilum charlesworthii komt van nature voor in een gebied dat loopt van Assam en Myanmar tot Thailand en het westen van Yunnan in China. De soort groeit daar voornamelijk op beschutte plaatsen in vochtige berggebieden.
De natuurlijke groeiplaatsen liggen hoger dan die van veel warmteminnende Paphiopedilums. De planten groeien tussen mos en organisch materiaal op schaduwrijke plekken waar de wortels vocht vinden, maar tegelijkertijd voldoende zuurstof krijgen. De temperaturen zijn er gematigd en vooral de nachten kunnen duidelijk afkoelen.
Deze herkomst verklaart waarom de soort in cultuur goed reageert op een combinatie van gematigde temperaturen, gefilterd licht, een gelijkmatig lichtvochtig substraat en frisse luchtbeweging.
Kenmerken
De plant vormt compacte waaiers van stevige, egaal groene bladeren. Aan de onderzijde kunnen rond de bladvoet paarsachtige vlekken zichtbaar zijn. Door de beperkte bladlengte neemt deze soort weinig ruimte in en past hij goed in een gespecialiseerde Paphiopedilum-collectie.
Een volwassen groeischeut produceert gewoonlijk één bloem. De bloem kan ongeveer acht centimeter breed worden en wordt gedragen door een naar verhouding korte bloemsteel. Hierdoor blijft de bloem dicht boven het blad staan en ontstaat een geconcentreerd, bijna monumentaal beeld.
Het opvallendste onderdeel is de brede dorsale sepaal. Deze is roze tot lichtroze en voorzien van donkerdere lengtenerven. De geelgroene petalen dragen een fijne bruinachtige netvormige tekening. De schoenvormige lip is doorgaans roze-bruin met subtiel donkerdere nerven. Door de grote dorsale sepaal lijkt de bloem vanuit verschillende kijkhoeken telkens iets anders van vorm.
Bij jonge, nog niet eerder gebloeide planten blijft de exacte bloemtekening onbekend. Kleur, nervatuur en bloemvorm kunnen per individu enigszins variëren.
Verzorging
Licht
Plaats deze Paphiopedilum op een lichte plek met helder, gefilterd licht. Een raam op het oosten, noorden of een beschutte plaats bij een westraam is meestal geschikt. Directe, hete middagzon kan het blad beschadigen.
Een gezonde plant heeft frisgroene bladeren. Zeer donkere bladeren en uitblijvende bloei kunnen wijzen op te weinig licht. Geelgroen of roodachtig verkleurend blad kan juist betekenen dat de lichtintensiteit te hoog is. Laat een pas ontvangen plant altijd geleidelijk aan een lichtere standplaats wennen.
Temperatuur
Als groenbladige bergsoort waardeert Paphiopedilum charlesworthii gematigde tot koele omstandigheden. Overdag is ongeveer 18 tot 25 °C geschikt. Een nachttemperatuur van circa 13 tot 18 °C helpt om het natuurlijke temperatuurverschil na te bootsen.
Kortdurend hogere temperaturen zijn mogelijk wanneer de luchtvochtigheid en luchtbeweging voldoende zijn. Langdurige warmte, vooral in combinatie met stilstaande lucht en nat substraat, kan de plant verzwakken. In de winter mag de plant koeler staan, maar bescherm hem tegen koude tocht en langdurig natte bladeren.
Substraat en teeltwijze
Gebruik een luchtig, vochtvasthoudend orchideeënsubstraat op basis van fijne tot middelgrove boomschors, eventueel gecombineerd met kokosvezel en een beperkte hoeveelheid veenmos. Het mengsel moet vocht gelijkmatig vasthouden zonder dicht te slaan.
Een relatief kleine pot heeft de voorkeur. In een te ruime pot blijft het midden van het substraat gemakkelijk te lang nat. Plaats de bladvoet net boven het substraat en begraaf het hart van de plant niet. Een te diep geplante rozet is gevoeliger voor rot.
Vervang het substraat wanneer het zijn luchtige structuur verliest. Doe dit bij voorkeur wanneer de plant nieuwe wortelactiviteit laat zien. Gezonde Paphiopedilum-wortels zijn stevig en meestal lichtbruin tot crèmekleurig.
Luchtvochtigheid
Een luchtvochtigheid van ongeveer 50 tot 70 procent is geschikt. In een normale woonkamer kan de plant goed groeien zolang hij niet direct boven een radiator staat en het substraat niet volledig uitdroogt.
Bij een hogere luchtvochtigheid is rustige luchtbeweging belangrijk. De lucht hoeft niet hard langs de plant te stromen, maar mag ook niet voortdurend stilstaan. Vooral vocht dat lang in het hart van de plant blijft staan kan problemen veroorzaken.
Water geven
Houd het substraat gelijkmatig lichtvochtig, maar nooit voortdurend doorweekt. Paphiopedilum charlesworthii heeft geen pseudobulben waarin water kan worden opgeslagen en verdraagt daarom geen langdurige volledige uitdroging. Tegelijkertijd hebben de wortels zuurstof nodig.
Geef opnieuw water wanneer de bovenlaag begint op te drogen en de pot duidelijk lichter aanvoelt. Gebruik bij voorkeur gedemineraliseerd water op kamertemperatuur. Geef in de ochtend water, zodat eventueel vocht tussen de bladeren gedurende de dag kan opdrogen.
Laat een pas ontvangen plant eerst enkele dagen acclimatiseren. Geef niet automatisch direct water, maar controleer eerst hoe vochtig het substraat binnen in de pot nog is.
Voeding
Geef tijdens actieve groei regelmatig een zwak gedoseerde orchideeënvoeding. Een lage concentratie is veiliger dan incidenteel een sterke dosering. Spoel het substraat tussendoor met gedemineraliseerd water om opgehoopte voedingszouten te verwijderen.
Wanneer de groei in de koelere en donkerdere maanden vertraagt, kan ook de hoeveelheid voeding worden verminderd. Geef nooit voeding aan een sterk uitgedroogde plant of aan wortels die door verpotten beschadigd zijn.
Bloei
De soort bloeit meestal in de late zomer of herfst, al kan het precieze moment onder Nederlandse teeltomstandigheden verschuiven. Een volwassen waaier produceert doorgaans één bloem. Deze blijft bij gematigde temperaturen relatief lang aantrekkelijk.
Na de bloei maakt de oude waaier geen tweede bloemsteel. De plant ontwikkelt vanuit de basis nieuwe scheuten die na voldoende groei opnieuw kunnen bloeien. Een lichte standplaats, gematigde voeding en een merkbaar verschil tussen dag- en nachttemperatuur ondersteunen de ontwikkeling van stevige, bloeibare scheuten.
Verzorgingsniveau
Het verzorgingsniveau is gemiddeld. De compacte groei maakt de plant gemakkelijk te plaatsen, maar de combinatie van vochtige wortels, een luchtig substraat en gematigde temperaturen vraagt enige aandacht. Vooral te warm en te nat telen vormt een risico.
Wie gewend is om de vochtigheid van orchideeënsubstraat eerst te controleren voordat er water wordt gegeven, zal deze soort goed kunnen verzorgen.
Voor wie geschikt?
Paphiopedilum charlesworthii ‘Compact Type’ is bijzonder geschikt voor verzamelaars die botanische Paphiopedilums waarderen, maar niet onbeperkt ruimte hebben. De soort biedt een grote, karaktervolle bloem op een compact blijvende plant.
Ook voor liefhebbers die hun plant graag tot een eerste eigen bloei opkweken is dit een interessante keuze. Het moment waarop de nog onbekende kleurverdeling en nervatuur zichtbaar worden, vormt een belangrijk deel van de aantrekkingskracht.
Gebruikservaring in huis of kas
In huis groeit deze soort goed op een lichte, niet te warme vensterbank. Een koelere slaapkamer, werkkamer of onverwarmde serre kan zeer geschikt zijn, mits de temperatuur niet te ver daalt en er voldoende daglicht aanwezig is.
In een kas kan de plant het beste in het koelere, beschaduwde gedeelte worden geplaatst. Zorg daar vooral tijdens warme perioden voor voldoende ventilatie. Door zijn compacte groei kan de plant gemakkelijk tussen andere Paphiopedilums worden geplaatst, maar voorkom dat grotere planten al het licht wegnemen.
Extra verzorgingstip
Controleer bij deze compacte groeivorm regelmatig of er geen water diep tussen de bladeren blijft staan. Geef bij voorkeur vroeg op de dag water en giet niet rechtstreeks in het hart van de rozet. Een droge bladkroon in combinatie met lichtvochtige, luchtige wortels verkleint de kans op rot aanzienlijk.
Korte productomschrijving
Paphiopedilum charlesworthii ‘Compact Type’ is een compact groeiende botanische orchidee met een opvallend grote, enkelvoudige bloem. De brede roze dorsale sepaal met donkere nerven vormt een fraai contrast met de geelgroene petalen en roze-bruine schoenlip. Een bijzondere keuze voor verzamelaars die een karaktervolle Paphiopedilum zoeken zonder dat de plant veel ruimte inneemt.
